شرح حکمت ۱۳۹

۱۳۹ و قال علیه السلام  تَنْزِلُ الْمَعُونَهُ عَلَى‏ قَدْرِ الْمَؤُونَهِ.

کمک به اندازه حاجت و نیاز نازل مى‏شود.[۱]

شرح و تفسیر امداد الهى به اندازه نیاز توست‏

امام علیه السلام در این گفتار حکیمانه خود اشاره‏اى به رابطه مواهب الهى با نیازها و مصرف‏ها کرده مى‏فرماید: «کمک (الهى) به اندازه حاجت و نیاز نازل مى‏شود»؛

(تَنْزِلُ الْمَعُونَهُ عَلَى قَدْرِ الْمَؤُونَهِ)

. این سخن در واقع دو پیام دارد: پیام نخست این است که هرچه هزینه انسان بیشتر شود به طور طبیعى تلاش و کوشش وى بیشتر مى‏گردد و مواهب فزون‏ترى نصیبش مى‏شود و این‏که در احادیث آمده است: «روزى همراه همسران به خانه شوهران مى‏آید»[۲] نیز ممکن است اشاره به همین معنا باشد که انسان مجرد تلاش زیادى براى زندگى نمى‏کند؛ اما هنگامى که احساس کرد بار مسئولیت نفقه همسر بر عهده اوست و آبرویش در خطر است بر تلاش و فعالیت خود مى‏افزاید و روزى به خانه او سرازیر مى‏شود. همچنین هر زمان فرزند یا فرزندان بیشترى پیدا مى‏کند این احساس و آن تلاش بیشتر حاصل مى‏گردد.

پیام دوم پیام معنوى و الهى است که خداوند روزى‏رسان به افرادى که براى زندگى هزینه بیشترى مى‏کنند و سخت‏گیرى به همسر و فرزند ندارند و دست و دل آنها براى بخشش به نیازمندان و کارهاى خیر و پذیرایى مهمان باز است،رزق و روزى وسیع‏ترى عنایت مى‏کند. این گفتار حکیمانه در واقع مى‏خواهد مردم را از بخل و تنگ گرفتن بر عیال و کسانى که نان خور او هستند بر حذر دارد و به شرکت در کارهاى خیر تشویق کند و امیدوار سازد که هر اندازه بیشتر به سراغ این امور رود خداوند هم روزى او را وسیع‏تر مى‏کند.

قرآن مجید به کسانى که در عصر جاهلیت عرب فرزندان خود را از ترس فقر مى‏کشتند خطاب کرده و مى‏فرماید: «وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَکُمْ خَشْیَهَ إِمْلَاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِیَّاکُمْ»؛ و فرزندانتان را از ترس فقر به قتل نرسانید، ما آنها و شما را روزى مى‏دهیم»[۳] و در آیه ۲۲ و ۲۳ سوره «ذاریات» مى‏فرماید: «وَفِى السَّمَاءِ رِزْقُکُمْ وَمَا تُوعَدُونَ* فَوَرَبِّ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِّثْلَ مَا أَنَّکُمْ تَنطِقُونَ»؛ و روزى شما در آسمان است و نیز آنچه شما وعده داده مى‏شوید* سوگند به پروردگار آسمان و زمین که این مطلب حق است همان‏گونه که شما سخن مى‏گویید» ابن ابى‏الحدید در شرح نهج‏البلاغه خود حدیثى را (از رسول خدا صلى الله علیه و آله) آورده که مى‏فرماید:«مَنْ وَسّعَ وُسِعَ عَلَیْهِ وَکُلَّما کَثُرَ الْعِیالُ کَثُرَ الرِّزْقُ‏

؛ هر کس دامنه انفاق را گسترش دهد خداوند روزى او را وسیع‏تر مى‏کند و هر زمان افراد خانواده انسان بیشتر شوند روزى نیز فزون‏تر خواهد شد».[۴]

ابن ابى‏الحدید سپس داستانى از بعضى از ثروتمندان نقل مى‏کند که تقسیم سالانه‏اى براى جمعى از فقرا داشت. ناگهان به نظرش آمد که این هزینه زیادى مى‏برد. به حساب‏دار خود دستور داد که آن را قطع کند. شبى در خواب دید که اموال زیادى در خانه دارد و گروهى آنها را از درون خانه‏اش به آسمان مى‏برند و او جزع و بى‏تابى مى‏کند و عرضه مى‏دارد: پروردگارا! روزى من چه شد؟

روزى من چه شد؟ ناگاه این پیام به او رسید که ما اینها را به تو روزى دادیم که آن‏را درباره فقرا مصرف کنى هنگامى که آن را قطع کردى ما هم آنها را از تو گرفتیم به دیگران دادیم. صبح‏گاهان هنگامى که بیدار شد به حساب‏دارش دستور داد تمام آن کمک‏ها را ادامه دهد.[۵]

[۱] . سند گفتار حکیمانه:

مرحوم خطیب در کتاب مصادر تنها منبع دیگرى که براى این کلام حکیمانه نقل مى‏کند کتاب غررالحکم است که گرچه نویسنده‏اش بعد از مرحوم سیّد رضى مى‏زیسته ولى آن را به گونه‏اى نقل کرده است که با آنچه در نهج‏البلاغه آمده تفاوت‏هایى دارد، زیرا اولًا: قبل از این جمله، کلام دیگرى آمده است:« تَنْزِلُ الْمَثُوبَهُ عَلى‏ قَدْرِ الْمُصیبَهِ؛ ثواب به اندازه مصیبت نازل مى‏شود» و ثانیاً: اضافه‏اى در خود این جمله دارد به این صورت:« تَنْزِلُ مِنَ اللَّهِ الْمَعُونَهُ عَلى‏ قَدْرِ الْمَؤُونَهِ» اضافه بر این، کلام حکیمانه مزبور در منابع شیعه و اهل سنت، با تعبیرات مختلفى از پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله، امام باقر و امام صادق و امام کاظم علیهم السلام نیز نقل شده است.( مصادر نهج‏البلاغه، ج ۴، ص ۱۲۱).

[۲] . کافى، ج ۵، ص ۳۳۰٫

[۳] . اسراء، آیه ۳۱٫

[۴] . شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحدید، ج ۱۸، ص ۳۳۷٫

[۵] . شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحدید، ج ۱۸، ص ۳۳۷٫

درباره نویسنده

678مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .


2 − = یک

تمام حقوق این سایت برای © 2018 نهج البلاغه. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی