حکمت ۴۹

۴۹ و قال علیه‏السلام احْذَرُوا صَوْلَهَ الْکَرِیمِ إِذَا جَاعَ، وَاللَّئِیمِ إِذَا شَبِعَ.

امام علیه السلام فرمود:

بترسید از حمله افراد با شخصیت به هنگام نیاز و گرسنگى،

و از حمله افراد پست به هنگام سیرى![۱]

شرح و تفسیر حمله‏هاى خطرناک‏

امام علیه السلام در این کلام حکمت‏آمیزش به یکى از تفاوت‏هاى میان افراد با شخصیت و بزرگوار و افراد پست و بى‏ارزش اشاره مى‏کند و مى‏فرماید: «بترسید از حمله افراد با شخصیت به هنگام نیاز و گرسنگى و از حمله افراد پست به هنگام سیرى»؛

(احْذَرُوا صَوْلَهَ الْکَرِیمِ إِذَا جَاعَ، وَاللَّئِیمِ إِذَا شَبِعَ)

. در این‏که منظور از گرسنگى و سیرى در این عبارت حکیمانه معناى کنایى آن مراد است یا معناى حقیقى در میان مفسران نهج‏البلاغه گفت و گو است؛ جمعى گرسنگى را کنایه از هرگونه نیاز و یا تحت فشار و ظلم واقع شدن دانسته‏اند بدین ترتیب معناى جمله چنین مى‏شود: افراد بزرگوار و با شخصیت تنها هنگامى دست به حمله مى‏زنند که به آنها ستم شود و یا نیاز مبرم براى ادامه حیات پیدا کنند که در این صورت براى گرفتن حق خود و دفاع در مقابل ظالمان غیرت آنها به جوش مى‏آید و حمله جانانه‏اى مى‏کنند؛ ولى لئیمان هنگامى که به نوایى برسند و بر مراد خویش سوار گردند طغیان مى‏کنند و افراد بى‏گناه را مورد حمله قرار مى‏دهند همچون حیوانات درنده‏اى که پس از سیرى، مست مى‏شوند.

در حالى که بعضى دیگر معتقدند «جُوع» در اینجا به همان معناى حقیقى یعنى گرسنگى است و «شَبَع» به معناى سیرى است و آن را اشاره به این نکته مى‏دانند که افراد شجاع و با شخصیت پیش از رفتن به میدان نبرد کمتر غذا

مى‏خوردند مبادا ضربه‏اى بر شکم آنها وارد شود و غذا بیرون ریزد و موجب سرافکندگى آنان شود؛ ولى لئیمان چنین نیستند و در هر حال تفسیر اول مناسب‏تر به نظر مى‏رسد.

شاعر عرب مى‏گوید:

لا یَصْبِرُ الْحُرُّ تَحْتَ ضَیْمٍ‏

وَإنَّما یَصْبِرُ الْحِمارُ

آزادمرد در زیر ستم صبر نمى‏کند. این الاغ است که صبر مى‏کند!

شاعر دیگرى نیز مى‏گوید:

إذا أنْتَ أکْرَمتَ الکَریمَ مَلَکَتَهُ‏

وَإنْ أنْتَ أکْرَمتَ اللَئیمَ تَمَرَّدَا

اگر شخص کریم را اکرام و احترام کنى مالک او مى‏شوى ولى اگر لئیم را اکرام کنى (بیشتر) سرپیچى مى‏کند.[۲]



[۱] . سند گفتار حکیمانه:

دانشمند معروف آمدى در غررالحکم این کلام حکیمانه را با تفاوتى نقل کرده که نشان مى‏دهد از جاى دیگرى گرفته و همچنین ابن ابى‏الحدید در الحکم المنثوره آن را با تفاوتى نقل کرده و آن نیز نشان مى‏دهد که منبع ابن ابى‏الحدید غیر از نهج‏البلاغه بود. هرچند نویسنده کتاب مصادر نهج‏البلاغه بعد از ذکر کلام این دو نفر مى‏گوید: مرحوم سیّد رضى روایتش موثق‏تر و آشنایى‏اش به لحن کلام جدش بیشتر است.( مصادر نهج‏البلاغه، ج ۴، ص ۴۸).

در کتاب تمام نهج‏البلاغه این جمله حکمت‏آمیز در خطبه« الوسیله» که در نهج‏البلاغه نیامده ذکر شده است.( تمام نهج‏البلاغه، ص ۱۶۶).

[۲] . شرح نهج‏البلاغه ابن ابى‏الحدید، ج ۱۸، ص ۱۷۹٫

درباره نویسنده

678مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .


− دو = 6

تمام حقوق این سایت برای © 2018 نهج البلاغه. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی